ერიკ ბერნის ტრანზაქციული ანალიზი – პიროვნების 3 როლი

იკითხება 3 წუთში.
ერიკ ბერნის ტრანზაქციული ანალიზი

პიროვნების სამგანზომილებიანი მოდელი

ამერიკელმა ფსიქოლოგმა და ფსიქიატრმა ერიკ ბერნმა შექმნა პოპულარული თეორია – ტრანზაქციული ანალიზი და შემოგვთავაზა პიროვნების სამგანზომილებიანი მოდელი, რომლის თანახმად, თითოელ ჩვენთაგანში შეიძლება გამოვყოთ სამი ეგო-მდგომარეობა (როლი):

  • ბავშვი
  • მშობელი
  • ზრდასრული

გარესამყაროსთან ურთიერთობისას ჩვენ ყოველთვის ვიმყოფებით აქედან ერთ-ერთ როლში.

განმარტებები:

ტრანზაქცია: მოქმედება, რომელიც მიმართულია სხვა ადამიანისკენ.

ტრანზაქციული ანალიზი: ფსიქოანალიტიკური პროცესი, რომელიც შესაძლებლობას იძლევა აღვწეროთ და გავაანალიზოთ ადამიანის ემოციები, აზრები, ქცევები, როგორც შიდა პიროვნებისეული კონფლიქტები, ასევე გარშემომყოფებთან ურთიერთობები.

განვიხილოთ თითოეული როლი:

ბავშვი – წარმოადგენს პიროვნების ყველაზე იმპულსურ და გულწრფელ ნაწილს. ესაა ინდივიდის ქვეცნობიერში შენახული ბავშვობა, თავისი ემოციებით, გრძნობებით, მოქმედებებით, ჟესტ-მიმიკებით. მაგ: თანამდებობის პირი, რომელიც იმყოფება სტადიონზე და უყურებს თვისი საყვარელი გუნდის თამაშს, საკუთარ თავს იმის გაკეთების უფლებას მისცემს, რასაც სამუშაო კაბინეტში არასოდეს გააკეთებდა. – წარმოადგენს პიროვნების ყველაზე იმპულსურ და გულწრფელ ნაწილს. ესაა ინდივიდის ქვეცნობიერში შენახული ბავშვობა, თავისი ემოციებით, გრძნობებით, მოქმედებებით, ჟესტ-მიმიკებით. მაგ: თანამდებობის პირი, რომელიც იმყოფება სტადიონზე და უყურებს თვისი საყვარელი გუნდის თამაშს, საკუთარ თავს იმის გაკეთების უფლებას მისცემს, რასაც სამუშაო კაბინეტში არასოდეს გააკეთებდა. ბავშვისთვის დამახასიათებელია შემდეგი ტიპის გამონათქვამები: „მინდა“, „მეშინია“, „მძულს“ და ა.შ.

მშობელი – ესაა ბავშვობაში მშობლებისგან მიღებული აზრები, გრძნობები და ქცევითი მოდელები. თითოეულ ჩვენთაგანს ჩვენსავე გონებაში განმტკიცებული გვაქვს ქცევის წესები, სოციალური ნორმები, აკრძალვები, შეხედულებები, ფრაზები, რომელიც მომდინარეობს ჩვენი მშობლებისგან ან უფროსებისგან, რომლებიც ჩართულნი იყვნენ ჩვენი აღზრდის პროცესში და მიგვითითებს რა არის კარგი, რა ცუდი, რისი გაკეთება შეიძლება, ან არ შეიძლება. – ესაა ბავშვობაში მშობლებისგან მიღებული აზრები, გრძნობები და ქცევითი მოდელები. თითოეულ ჩვენთაგანს ჩვენსავე გონებაში განმტკიცებული გვაქვს ქცევის წესები, სოციალური ნორმები, აკრძალვები, შეხედულებები, ფრაზები, რომელიც მომდინარეობს ჩვენი მშობლებისგან ან უფროსებისგან, რომლებიც ჩართულნი იყვნენ ჩვენი აღზრდის პროცესში და მიგვითითებს რა არის კარგი, რა ცუდი, რისი გაკეთება შეიძლება, ან არ შეიძლება. მშობლისთვის დამახასიათებელია დირექტიული გამონათქვამები მაგ: „შეიძლება“, „უნდა“, „არავითარ შემთხვევაში“, „დაიმახსოვრე“, „რა სისულელეა“, „საბრალო“ და ა.შ.

ზრდასრული – დამახასიათებელია კომპეტენტურობა, დამოუკიდებლობა, რაციონალურობა, ობიექტურად აფასებს რეალობას საკუთარ გამოცდილებაზე დაყრდნობით, აანალიზებს მიზეზ-შედეგობრივ კავშირებს და იღებს ადეკვატურ გადაწყვეტილებას, თუ რომელი ქცევაა მოცემული სიტუაციისთვის ყველაზე მეტად შესაფერისი. დამახასიათებელია კომპეტენტურობა, დამოუკიდებლობა, რაციონალურობა, ობიექტურად აფასებს რეალობას საკუთარ გამოცდილებაზე დაყრდნობით, აანალიზებს მიზეზ-შედეგობრივ კავშირებს და იღებს ადეკვატურ გადაწყვეტილებას, თუ რომელი ქცევაა მოცემული სიტუაციისთვის ყველაზე მეტად შესაფერისი. ზრდასრული ეგო-მდგომარეობა ვითარდება ადამიანის მთელი ცხოვრების განმავლობაში. მისთვის დამახასიათებელია გამონათქვამი: „საჭიროა”.

როდესაც ჩვენ ვმოქმედებთ, განვიცდით, ვფიქრობთ, იმის მსგავსად, როგორც ამას ჩვენი მშობლები აკეთებდნენ, ჩვენ ვიმყოფებით როდესაც ჩვენ ვმოქმედებთ, განვიცდით, ვფიქრობთ, იმის მსგავსად, როგორც ამას ჩვენი მშობლები აკეთებდნენ, ჩვენ ვიმყოფებით მშობლის როლში.

როდესაც ჩვენ განვიცდით და ვიქცევით ისე, როგორც ამას პატარა ასაკში ვაკეთებდით, ჩვენ ვიმყოფებით როდესაც ჩვენ განვიცდით და ვიქცევით ისე, როგორც ამას პატარა ასაკში ვაკეთებდით, ჩვენ ვიმყოფებით ბავშვის როლში.

როდესაც ჩვენ საქმე გვაქვს მიმდინარე რეალობასთან, ვაგროვებთ ფაქტებს და ობიექტურად ვაფასებთ – ჩვენ ვიმყოფებით როდესაც ჩვენ საქმე გვაქვს მიმდინარე რეალობასთან, ვაგროვებთ ფაქტებს და ობიექტურად ვაფასებთ – ჩვენ ვიმყოფებით ზრდასრულის როლში. სწორედ როლში. სწორედ ზრდასრულის როლში მყოფ ადამიანს შუძლია მასთან მოსაუბრესთან აღძრას ასევე როლში მყოფ ადამიანს შუძლია მასთან მოსაუბრესთან აღძრას ასევე ზრდასრულის როლი. რომელიც არის მეტად ღირებული და სასურველი, რადგან ორიენტირებულია სწორი გადაწყვეტილების მიღებაზე, გამოწვევების დაძლევასა და პრობლემის მოგვარებაზე.

ურთიერთობისას (ტრანზაქციების გაცვლისას) ჩვენი ეგო-მდგომარეობა ურთიერთობს ჩვენივე მოსაუბრის ეგო-მდგომარეობასთან. ანუ ურთიერთობა შედგება სტიმულისა და რეაქციისაგან. მაგალითად:

  • სტიმული: „გამარჯობა!“
  • რეაქცია: „გამარჯობა! როგორ ხარ?“

არსებობს სამი სახის ტრანზაქცია

  1. პარალელური – ესაა ტრანზაქციები, რომლის დროსაც ერთი ადამიანისგან მომდინარე სტიმულს, მეორე ადამინი პასუხობს ადეკვატური რეაქციით. მაგალითად: შვილი ეკითხება დედას: „რომელი საათია?“, დედა პასუხობს: „ორის ნახევარია“. ამ შემთხვევაში ადამიანებს შორის ურთიერთობა – ესაა ტრანზაქციები, რომლის დროსაც ერთი ადამიანისგან მომდინარე სტიმულს, მეორე ადამინი პასუხობს ადეკვატური რეაქციით. მაგალითად: შვილი ეკითხება დედას: „რომელი საათია?“, დედა პასუხობს: „ორის ნახევარია“. ამ შემთხვევაში ადამიანებს შორის ურთიერთობა ზრდასრულის ეგო-მდგომარეობით ხდება.
  2. გადამკვეთი – სტიმულის და რეაქციის მიმართულებები გადაიკვეთება, რომელიც წარმოადგენს კონფლიქტის, გაღიზიანების საფუძველს. მაგალითად შვილი კითხულობს: „სად არის ჩემი ქუდი?“, მშობელი გაღიზიანებული პასუხობს: “ყველაფერი მე უნდა ვიცოდე?“ ამ შემთხვევაში, შვილი მიმართავს დედას ზრდასრულის როლიდან, მაგრამ, სამწუხაროდ, დედა პასუხობს როლიდან, მაგრამ, სამწუხაროდ, დედა პასუხობს ბავშვის როლიდან. ასეთი გადამკვეთი როლები როლიდან. ასეთი გადამკვეთი როლები ბავშვსა და და მშობელს შორის ქმნის კონფლიქტს, რომლის თავიდან ასარიდებლად საჭიროა ერთ-ერთი მათგანი მაინც დარჩეს შორის ქმნის კონფლიქტს, რომლის თავიდან ასარიდებლად საჭიროა ერთ-ერთი მათგანი მაინც დარჩეს ზრადასრულის როლში.
  3. ფარული – ვლინდება მაშინ, როცა ადამიანი ამბობს ერთს და გულისხმობს მეორეს. მაგალითად გოგონას აქვს სამეცადინო, თუმცა ძალიან ეზარება დაწყება. მშობელი ეკითხება: “დაიწყე მეცადინეობა?”. შვილი პასუობს: “არა, ძალიან მეზარება.”. მშობელი მიმართავს: “შენ ადგილას მე მეცადინეობას ეხლავე დავიწყებდი.” ამ მაგალითში – ვლინდება მაშინ, როცა ადამიანი ამბობს ერთს და გულისხმობს მეორეს. მაგალითად გოგონას აქვს სამეცადინო, თუმცა ძალიან ეზარება დაწყება. მშობელი ეკითხება: “დაიწყე მეცადინეობა?”. შვილი პასუობს: “არა, ძალიან მეზარება.”. მშობელი მიმართავს: “შენ ადგილას მე მეცადინეობას ეხლავე დავიწყებდი.” ამ მაგალითში ბავშვის როლში მყოფ შვილს, მშობელი შეფარული როლში მყოფ შვილს, მშობელი შეფარული მშობლის როლიდან პასუხობს. ურთიერთობის ეს ფორმაც მიუღებელია, რადგან იწვევს ფარულ გაღიზიანებას.

პრაქტიკული თვალსაზრისით ტრანზაქციული ანალიზი არის კორექციული სისტემა, როგორც ცალკეული ადამიანებისთვის, ასევე წყვილებისთვის, ოჯახებისთვის და სხვადასხვა ჯგუფებისთვის.

„ზრდასრულის“ როლის მეშვეობით ჩვენ შგვიძლია შვცვალოთ ჩვენი ცხოვრება, შევიტანოთ ცვლილებები მასში, ვიცხოვროთ საკუთარ თავთან და სხვებთან ჰარმონიაში.

გისურვებთ წარმატებას!

მომზადებულია ნანა ჩაჩუას ფსიქოლოგიური ცენტრისა და ჰაპის გუნდის მიერ

შეამოწმე შვილის განვითარება

შეამოწმე რა შედეგზე ხარ გასული შვილის განვითარებაში

თან აღმოაჩინე სახალისო აქტივობები

გააზიარე და გაავრცელე ❤️